اشاره :
دانشگاه مفید طی چند روز میزبان سلسه نشستهایی در خصوص بررسی موضوعی و حكمی شبیه سازی (cloning) بود. كه به همت كارشناس محترم وقت حقوق معاونت پژوهشی دانشگاه ، جناب آقای مقدادی ،برگزار گردید. علت برگزاری این نشستها ، ضرورت شناخت امر شبیه سازی در زندگیامروزی بود. به عبارت دیگر عقل و منطق اقتضاء میكرد تا موضوعات بدیع زمانه را از لحاظ شرعی و مبانی اسلامی بارویكردی علمی مورد تحلیل و بررسی قرار دهیم. از جملة این موضوعات مسئله مهم و خطیر شبیهسازی است.چرا كه با تحقیق این امر، شاهد یكسری وقایع و آمار مترتب بر آن خواهیم بود. كه در این گزارش ، به طور اجمال ، بدان اشارهخواهد شد. این جلسات با حضور استادان گرانمایه جناب آقای جوكار (مدرس دانشگاه و مدیر بهداشت و محیط زیست استانقم) و حجتالاسلام و المسلمین جناب آقای قائینی از استادان حوزة علمیه و با حضور جمع زیادی از استادان، پژوهشگران و دانشجویاندانشگاه برگزار شد.
در این نشست ابتدا استاد جوكار در طی دو جلسه به بررسی بُعد موضوعی شبیهسازی (سیر تاریخی، چگونگی انجام شبیه سازی) پرداختند. تا زوایا و نقش خطیر این مسئله برای مخاطبان معلوم و آشكار شود و همچنین مقدمهای برای تشریح و تحلیل موضوعات حكمی این امر برقرار گردد.
نخست ما خلاصهای از مطالب مطروحه در این دو جلسه را بیان می كنیم و سپس قسمت عمدة این گزارش را به بررسی بُعد حكمی شبیهسازی ، اختصاص میدهیم.
عموماً سه نوع شبیه سازی وجود دارد:
اول: شبیهسازی جنینی
دوم: شبیهسازی درمانی
سوم؛ شبیهسازی به واسطه DNA
حكم شبیه سازیهای مذكور طبق فتوای رهبر معظم ، حضرت ایة الله خامنه ای معلوم شد . در این فتوا ، ساخت اندامهای بدن انسان برای جایگزینی با اندام اصلی حلال ، ولی ساختن انسان با اعضای تولید شده حرام شناخته شده است .
سیر تاریخی
اولین شبیهسازی در سال 1943 انجام شد سپس در سال 1997 درمورد گوسفندی بنام دالی، به موفقیترسید. تولد این جانور پستاندار، حساسیتهایی را به دنبال داشت، چرا كه این گوسفند ، به لحاظپستاندار بودن، شباهت زیادی با انسان داشت. تا اینكه در سال 2003،خبری تحت عنوان تولد انسانی بنام حوّا، منتشر شدكه جهان را یكپارچه به حیرت وا داشت.
به هر حال میتوان گفت، این شبیهسازیها بر اساس نظریة سلولی است. طبق این نظریه پیكر تمام موجودات زنده از واحدهای كوچكی بنام سلول ساخته شده است،كه به پروكاریوت و یوكاریوت تقسیم میشود. سلولهای پروكاریوت دارای هسته و سلولهای یوكاریوت بدون هسته میباشند. شبیهسازی از سلولهای پروكاریوت بوجود میاید. چرا كه این سلولها، دارای هسته بوده و به واسطة وجود هسته میتوان لقاح بین دو سلول را انجام داده و انسانی را شبیهسازی كرد.
بطور خلاصه انسان شبیه سازی شده از لقاح اسپرم مرد و تخمك زن بوجود میاید كه یكی با هسته و دیگری بدون هسته است. با این تفاوت كه هستة یكی از دو سلول (تخمك یا اسپرم) را خارج نموده و با دیگری تلقیحمیكنند تا صفات و خصوصیات والدی كه سلولش دارای هسته است، به انسان متولد شده، منتقل شود وبرعكس صفات والدی كه هسته سلولش خارج شده، عقیم بماند.
بنابراین انسان شبیهسازی شده از اسپرم مرد یا تخمك زنی به وجود میاید كه به تنهایی در تخم لقاح یافته ازاسپرم مرد وتخم زن به وجود آمده است. نمودار ذیل خلاصه جریان روند تكامل انسان شبیهسازی شدهمیباشد.
فواید و مضرات شبیهسازی
الف ـ فواید
1 ـ پیوند عضو انسان شبیه سازی شده به كسی كه از او شبیه سازی شده است، جهت طولانی كردن مدتعمر شخص اصلی. (ایجاد اندام یدكی)
2 ـ تداعی و ایجاد خاطره برای بازماندگان شخص اصلی كه فوت كرده است.
3 ـ درمان انواع ناباروری
4 ـ درمان انواع بیماریهای ژنیتكی
ب ـ مضرّات
1 ـ رواج بردهداری
2 ـ ایجاد و كلون افراد خشن و بی وجدان
3 ـ ایجاد خدشه بر روابط زناشویی زوجین
4 ـ انسان كلون شده دارای همان تمایلات شخص اصلی خواهد بود
5 ـ انسان شبیه سازی شده به لحاظ انسانی از اهمیت و اعتبار كمتری برخوردار خواهد بود. (شهرونددرجهدوم)
مسائل حقوقی شبیهسازی
حال پس از بیان مختصری از بررسی موضوعی شبیهسازی، به گوشههایی از مباحث مطرح شده در خصوصحكم شبیهسازی (cloning)كه از سوی حجتاللاسلام و المسلمین آقای قائینی بیان گردیده، اشاره میكنیم.
قبل از مباحث آقای قائینی، آقای خلفی از پژوهشگران دانشگاه مفید، تحت عنوان مقدمه مطالبی را دربارة حساسیتها وبالتبع قوانین و مقررات موضوعه بینالمللی بیان داشتند.
الف ـ در سطح جهانی: یكسری نگرانیهایی در خصوص شبیهسازی به چشم میخورد كه از صحبتهایعدهای از افراد سرشناس بینالمللی این موضوع نمایان است. بعنوان مثال : آقای ریون در مورد احتمال پیشگیری و منع وی از انجام عملیات شبیهسازی میگوید: «اگر در خشكی برای من ممكن نباشد در آبهای اقیانوسها عمل شبیه سازی را به انجام خواهم رساند.»
ب ـ در سطح ملی: برخی از كشورها، در قوانین داخلی مجازاتهایی را در مورد شبیهسازی مد نظر قراردادهاند. كه از جمله آنها حبس است .
ج ـ در سطح منطقهای: تصمیم شمارة 2 شواری اروپا در سال 1997 در خصوص پیشنویس پروتكلالحاقی به كنوانسیون حقوق بشر و رایت پزشكی در ممنوعیت شبیهسازی،كه به صورت قطعنامهای دراتحادیة اروپا اتخاذ گردیده است.
د ـ در سطح بینالمللی: در این سطح ما شاهد 3 فعالیت عمده هستیم كه عبارتند از:
1 ـ بیانیة جهانی ژنو (انسانی حقوق بینالمللی) مصوب 1997 در كنفرانس عمومی یونسكو
2 ـ كنوانسیون حقوق بشر در زیست اخلاقی شماره 71، در 25 آبان (آوریل 2001 میلادی) دركمیسیون حقوق بینالملل
3 ـ فعالیت كمیته ششم (كمیتة حقوقی سازمان ملل)
در ادامه، آقای خلفی ضمن دعوت از آقای قائینی، رشتة كلام را به ایشان سپردند، استاد قائینی ضمنابراز امید و خرسندی از تشكیل و تداوم چنین نشستهایی، توفیق روز افزون جهان اسلام را در خصوص حلمسائل بدیع و پیچیده روز، خواستار شدند. ایشان سپس به بحث موضوع شبیه سازی پرداخته و آن را از لحاظحكمی به شرحی كه به طور اجمال در ذیل میاید مورد تجزیه و تحلیل فقهی قرار دادند:
مسألة شبیهسازی یا استنساخ دارای ابعاد متعددی از ناحیه فقهی میباشد، البته در اینجا بحث شبیهسازی انسان مطرح است، هر چند كه شبیهسازی غیر انسان نیز با مسائل فقهی مرتبط است، و دارای ابهامات ومشكلاتی است از قبیل :
ـ ایا حیوان شبیهسازی شده محكوم به تحریم است یا نه؟
ـ ایا این حیوان از حیث احكام مانند حیوانات طبیعی است؟
ما به این مبحث نمی پردازیم و فقط بحث را به شبیهسازی انسان معطوف میداریم. در شبیه سازی انسان با دو نوع عملكرد مواجه هستیم: الف ـ ایجاد انسان كامل؛ ب ـ ایجاد اندامهای مختلف انسان شبیهسازی انسان مباحث متعددی را بوجود می آورد : احكام شرعی مترتب براین مسئله، بحث نسب، شخص شبیه سازی شده، معیارالحاق به پدر و مادر چیست؟ در ارث: ایا تلازمی بین نسب و ارث وجود دارد یا نه؟ تعامل ( معامله ومعاشرت ، ازدواج ) و ... .
در بررسی موضوع، ابتدا دلایل مخالفین شبیه سازی را بیان میكنیم و سپس به نقد و بررسی آنمیپردازیم.
دلیل اول استناد به اصل احتیاط است. آنها معتقدند كه چون نه بر منع و نه برجواز شبیهسازیدلیلی نیافتیم لذا به اصل عملی استناد میكنیم و چون موضوع مورد بحث مصداقی از شبهه حكمیه تحریمیه است، وظیفه مكلّف در این خصوص بنابر اصل احتیاط حرمت شبیهسازی است، بنابراین آن را نامشروع میدانیم.
جواب : استناد به این اصل با مبانی اصولیین سازگار نیست و مخدوش است چرا كه درصورت فقدانحكم، علمای اصولی در شبهه تحریمیه حكم به حلّیت دادهاند.
دلیل دوم در مخالفت با موضوع شبیهسازی استناد به قاعدة احتیاط در خروج است و معتقدند كهمعروف فقهاء نیز در موارد شك ملتزم به این قاعده هستند.
جواب : درست است كه اصولیین در شبهات تكلیفیه حكم به برائت میدهند ولی این اصل، اطلاقعمومی ندارد، بلكه موارد خاصی به طور استثناء از آن خارج شده است، از جملة آنها احكام مربوط به ازدواجاست، بنابراین با عدم اطلاق این قاعده، تمسك به آن ضعیف و مخدوش است.
دلیل سوم : شبیه سازی موجب اخلال در نظم اجتماعی می شود و با مدنیت انسان سازگاری ندارد. جنایتكار از غیر جنایتكار، قابل تشخیص نخواهد بود، پدر و پسر از هم تفكیك نمیشوند، لذا روابط اجتماعیمختل میشود همچنانكه در ایه 22 سورة روم قرآن آمده «و من ایاته خلق السموات والارض و اختلافالسنتكم والوانكم» یعنی: تفاوت بین انسانها از جمله حكمتهای خداوندی است كه دخالت و دست بردن درآن، مخالفت با حكمت خدا است.
جواب :
اولاً : در عالم خارج نیز شبیهسازی وجود دارد. ( شبیه سازی طبیعی)
ثانیاً : انسان شبیه سازی شده كاملاً شبیه به اصل خود نیست، چرا كه وجود تفاوت سنی عامل اصلی تمایز ووجود تأثیرات محیطی برجسم فرد شبیه سازی شده می تواند عامل فرعی تمایز باشد.
ثالثاً : در صورتی كه كاملاً شبیه هم باشند با علامت گذاری امكان تفكیك میسر است.
دلیل چهارم : شبیه سازی منافات با هدف برخی از احكام شرعی دارد. همانطور كه میدانیددستهای از احكام شرعی، فردی هستند ، همچون نماز و روزه و دستهای اجتماعی كه خود بر دو نوع است. الف ـ احكام جزایی ب ـ احكام غیر جزایی. مصادیق احكام جزایی حدود و قصاص میباشد و مصادیق احكام غیرجزایی حكم به مالكیت متصرفه وخلعید و... موضوع شبیهسازی در خصوص احكام دسته دوّم دارای اشكال است، به عنوانمثال كسی كه سرقتی كرده یا جنایتی مرتكب شده اگر انسانی شبیه به خود را ساخته باشد و قرار باشد مجازاتیعلیه وی اجرا گردد، در تشخیص آن دو از هم با مشكل مواجه خواهیم شد. همانطوریكه میدانیم اجرای مجازاتها، شخصی هستند و در صورت ایجاد شبهه در شخص مجرم، طبق قاعدة معروف «الحدود تدرء بالشبهات» باید از مجازات منصرف شد و حكم به برائت داد. پر واضح است كه این امر موجب تقویت و توانایی مجرمان در انجام جرم و افزایش و تكرار جرم شده زمینه را برایاخلال در امنیت جامعه فراهم میآورد.
جواب :
اولاً : مواردی كه درجواب سومین دلیل مخالفان ذكر شد دراینجا نیز صادق است.
ثانیاً: شبیه سازی به صورت گسترده در جایی موجب اسقاط مجازات میشود كه مجرمین قابل تمییز نباشند.حال آنكه اصولاً تمیز افراد از هم ممكن است.
دلیل پنجم : شبیه سازی موجب اختلاط نسب میشود و شارع به این امر رضایت نداده است به دلیل ایه 5 سورة احزاب «ادعوهم لابائهم» یعنی فرزندان را به پدرشان نسبت دهید، نه به خودشان. یا می توان به موضوععدّه نیز اشاره كرد كه: در آن جلوگیری از اختلال نسب علت تامه عده مطرح شده است. علاوه بر آن نسبفرزند شبیه سازی شده بین اینكه فرزند پدر و یا پدربزرگ باشد مردود خواهد بود.
جواب :
اولاً : اختلاف سِنی مانع اختلالط نسب خواهد شد.
ثانیاً: به علامتی غیر از اختلاف سنی قابل تمایز است.
دلیل ششم: این كار تشبّه به خالق است چرا كه همه فقها در بخش مكاسب محرمه، مجسمه سازی و نقاشی را حرام می دانند .
جواب :
نقاشی كردن صورتها اگر حرام باشد دراین صورت صناعات هواپیما وترسیم تصاویر حیوانات وشبیهسازی حیوانات به طریق اولی باید حرام باشد، چرا كه این نوع صناعات بیشتر تشبّه به خالق است تا یك نقاشیاز صورت اشكال حَلّی، نقاشی از صورت تشبّه به خالق نیست. مگر انسان با نقاشی از اشیاء چیزی را خلقمیكند؟، این حرف اساسی ندارد كه ایجاد صورت تشبّه به خالق میباشد بلكه تعبیر صحیح از حدیث «منصوّر صورةً كلفّه الله یوم القیامه أن ینفخ فیها ولیس بنافخ» ساختن و نقاشی چیزی است با این تصور و توهم كهاو خالق آن میباشد.
دلیل هفتم : شبیه سازی به نوعی فساد فیالارض محسوب میشود چرا كه با ایجاد انسانهای جنایتكار و بیوجدان موجبات تشدید ناامنی و اخلال فراهم میگردد و این امر مورد رضایت شارع نیست.
جواب:
این برداشت، در خصوص هر نوع عملكردی صدق میكند، حال آنكه نحوة استفاده و برداشت از اشیاء ومفاهیم می تواند به نحو مثبت باشد. همچنانكه وجود دارو برای ایجاد صحت و سلامتی است ولی ممكناست مورد سوء استفاده قرار گیرد. با این تلقی، امر شبیه سازی نیز ذاتاً خوب است ولی به كار گرفتن و استعمالآن با انگیزههای نامشروع سبب میشود این امر غیرقانونی به حساب اید.
نتیجه
دلیلی برای منع شبیه سازی وجود ندارد و مقتضای صناعت، جواز شبیهسازی است. اگر بنا شود جنینی در مراحلی نیاز به پرورش در رحم و یا انتقال به رحم داشته باشد، مقتضای این اصل مشروعیت است و به این نتیجه منتهی میشود كه شبیه سازی در رحم ممنوع و در خارج از رحم جایز است. و دلیل آن ایهای در قرآن است كه از آن تعبیر به «حفظ فرج» میشود. ایاتی كه در باب حفظ فرج آمده چند طایفه اند. بخشی مربوط به مردان و برخی نیز حكم الزامی از آن بدست نمی اید و تنها ایه 31 سوره مباركه نور است كه مربوط به زنان و مردان میشود و حكم الزام از آن قابل برداشت است و آن ایه این است، «.. و قلللمؤمنات یغضضن مِنَ ابصارهِن و یحفظن فروجهن...» مضمون ایه این است كه «ای پیامبر به زنهای مؤمن بگوكه چشمپوشی كنند و بر فرج خود تحفظ كنند.» منظور از نگهداری فرج هر چیزی متناسب با فرج است. امر متناسب با فرج چیست؟ آنچه كه به مجرد اطلاق این لفظ ممكن است بر آن صدق كند در عین حالكه مسأله زنا مسئله اصلی آن میباشد. از اموری كه با فرج متناسب است مسئلة استیلاد است. امر متناسب با فرجاختصاصی به مسائل جنسی ندارد. و اطلاق ایه ایجاب میكند كه هر گونه اموری كه مشروع نباشد از جمله استیلاد می تواند از مصادیق حفظ فرج باشد. بر این اساس در بعضی روایات ما آمده كه زانی، مرتكب دو گناه میشود: یكی امر زشت زنا و دیگری قرار دادن نطفة خود در رحمی كه بر او مشروع نیست. این مطلب هم مندرج در ایه هست چون علاوه بر وجود روایت خاص، اطلاق ایه شامل آن است.
چه مانعی یا قصوری در عموم ایه هست كه ازامور متناسب با فرج بگوییم منع ایجادجنینهای شبیه سازی است. بر این اساس ایجاد جنینهایی به صورت طبیعی، نیاز به دلیل دارد و نسبت به تولیدطبیعی، دلیل بر مشروعیت هست و بغیر این تولیدها اگر دلیلی نباشد مقتضای ایه، منع است. یكیاز مؤیدات این مطلب این است كه شنیدم مرحوم ایة الله شهید صدر به همین ایه استناد كرده است. (یعنی عدممشروعیت قرار دادن نطفة مرد اجنبی در رحم زن اجنبیه)، ثانیاً مرحوم ایة الله العظمی حكیم، در خصوصزن شرعی شخص نیز میگوید اگر وی نطفه را به طریقی غیر از طریق طبیعی به رحم خود انتقال دهد، آن فرزندمنسوب به پدرش نخواهد بود یعنی پدر وقتی پدر است كه نطفة او به صورت طبیعی منتقل شود.
طبق عموم ایه، استیلاد حق شوهر نیست، آنچه از ادله استنباط میشود استمتاع است و شوهر حق ندارد كهزن را ملزم به ایجاد فرزند كند و حق استیلاد، زاید بر حق استمتاع است. البته در مواردی میشود آن را حقشوهر دانست مثلاً به صورت شرط ارتكازی عام. مگر آنكه اسقاط آن را شرط كنند. استیلاد برای شوهر حقیزائد است و مشروعیتش نیاز به دلیل دارد. در مورد زن مشروع نیز، استیلاد جوازش ثابت شده و نه وجوبش،ولی استیلاد در مواردی چون شبیه سازی، دلیل مشروع ندارد و مقتضای عموم این ایه منع شبیهسازیاست.
همایش
سومین همایش دانشجویی «دولت و چالشهای نظری آن» از سوی معاونت پژوهشی دانشگاه مفید 26 آذر ماه در این دانشگاه برگزار شد. گزارش مسؤول محترم این همایش را بخوانید:
ن و القلم و ما یسطرون
از آغاز که هیچ نبود، آمال و آرزوها پدیدار شد. اندیشه از آن شکل گرفت و اندیشه در خانه اندیشه مدون شد اعضا به جنبش درآمد، تفکر و اندیشه فرمان داد و قلم حرکت کرد خامةقلم اثری خلق کرد که پروردگار بدان سوگند یاد کرد. «به نام قلم و آنچه مینویسد» و مشهود که در بطن این سوگند هزاران سوگند دیگر به زیبایی نهفته را به نام خالق قلم و به نام پدید آورنده آنچه مینویسد و به نام آنکه مینویسد و به نام آنکه میآموزد نگاشتن را.
هر قلمی را حرقی واجب است شایسته و نیکو و خالق آن را حرقی دو چندان نکوتر و هم آناکه نی از نیستان بریده و بهرنوآموزان تراشیده نوابی به مثابه خالق قلم چرا که حدیث، حدیث «مدرسه و خانقاه» است و »اینک تلاش میکند که رهاند غریق را»
اما از آنکه بگذریم دگرباره دانشجویان و دانش پژوهان عزیز با تلاش و مجاهدتی زیبا گامی دیگر جهت ارتقای علم و پژوهش برداشته و مشقی دیگر کردند. و حاصل این مشق سومین همایش دانشجویی «دولت و چالشهای نظری آن» بود که با همت این عزیزان و با همکاری معاونت پژوهشی دانگشاه بیست و ششم آذرماه همزمان با هفته پژوهش برگزار گردید. این همایش که در 4 رشته اقتصاد، علوم سیاسی، فلسفه و حقوق و با محورهایی چون: ابعاد نظری دولت، دولت و چالشهای اقتصادی، مبانی مشروعیت دولت، جهانی شدن و مالکیت دولت، دین و دولت و... برگزار گردید، جذب مقالات دانشجویان در گستره استانی بود.
نتیجه این تلاش به طور خلاصه چنین بود:
یکم: بیش از 60 مقاله به همایش ارسال گشت که از این میان 16 مقاله جهت ارائه در همایش و حدود 30 مقاله قابل چاپ در ویژه نامه همایش، ممتاز شناخته شدند.
دوم: از مجموع مقالات که به دبیرخانه همایش ارسال شده است حدود 35٪ دانشجوی کارشناسی ارشد، 5٪ دانشجوی دکتری و 60٪ دانشجوی کارشناسی هستند.
سوم: از مجموعه مقالات ارسال شده حدود 26٪ در رشته فلسفه، 25٪ اقتصاد نظری، 26٪ حقوق و 23٪ علوم سیاسی بوده است.
چهارم: حدود 73٪ مقالات داخلی و 23٪ مقالات از دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی دیگر استان بوده است.
پنجم: در روز اجرای همایش مقالات دانشجویان زیر ارائه گردید:
الف ـ رشته اقتصاد آقایان محمد ندیری، محمدرضا آرمان مهر و آقایان عبدی و خدائیان (اثر مشترک)
ب ـ رشته فلسفه آقایان علی رضا صیاد نژاد، محمد مهدی فقهی و علی واعظی
ج ـ رشته حقوق آقایان عباس سپهر منصوری و محمد ابراهیمی
د ـ رشته علوم سیاسی آقایان محسن طباطبایی فر، محمدرضا موثق و خانمها: مهدیه نامدار و سیده معصومه حسینی
همچنین مقالات آقایان مسعود صالحی (اقتصاد)، عبدالله شفایی (حقوق)، سید محسن علوی پور و خانم طیبه محمدی کیا (فلسفه) به علت ضیق وقت ارائه نگردید و در مجموعه مقالات به چاپ خواهد رسید.
ششم: کیفیت برگزاری همایش
همایش در نوبت صبح و بعدازظهر برگزار گردید که در نوبت صبح مراسم افتتاحیه و پس از آن ارائه مقالات بوده پس از تلاوت قرآن و خوشامدگویی قائم مقام ریاست دانشگاه جناب آقای الهی دبیر همایش جناب آقای مطلبی گزارشی از وضعیت برگزاری همایش به سمع و نظر حاضران رساندند. پس از آن ارائه مقالات از گروههای4 گانه تا به هنگام ظهر ادامه یافت.
مراسم بعد الظهر با برپایی 4 نشست تخصصی در 4 گروه مربوطه ادامه یافت که سخنرانی اساتید محترم پیرامون محورهای خاص و پس از آن پرسش و پاسخ و همچنین ارائه مقالات را به همراه داشت. سخنرانان محترم در هر گروه به قرار زیر بوده است:
گروه فلسفه: استاد دکتر خانبگی سخنرانی پیرامون دولت و جهانی شدن
گروه حقوق: استاد دکتر هاشمی سخنرانی پیرامون دولت اسلامی و آزادیهای عمومی
گروه اقتصاد: استاد دکتر جلالی و حجة الاسلام الهی میزگرد پیرامون جهانی شدن و جایگاه دولت
گروه علوم سیاسی: استاد حجة الاسلام دکتر بهروز لک و استاد دکتر ستوده میزگرد پیرامون جهانی شدن و دولت ملی
بعد از نشستهای تخصصی مراسم اختتامیه با سخنرانی کوتاهی از معاونت محترم پژوهشی آقای قربان نیا و اهدای جوایز از تلاش دانشجویان ممتاز همایش دانشجویی ممتازین پایان نامه برتر، ممتازین دانشجویان پژوهشگر در 4 گروه و همچنین دانشجویان ممتاز در ارائه مقالات به نشریه دانشجویان تقدیر و تشکر به عمل آمد.
با توجه به اینکه مراسم در هفته پژوهش برگزار گردید و همچنین نمایشگاه آثار پژوهشی استان نیز در جنب سالن همایش افتتاح گردیده بود استقبال از مراسم همایش عالی بود همچنین با دعوت از رسانههای سراسری و محلی مراسم همایش تحت پوشش خبرنگاران رسانههای خبری و تصویری قرار گرفت.
نمایشگاهی نیز از آثار پژوهشی دانشجویان در محل نمایشگاهها برگزار گردید که آثار دانشجویان دانشگاه در آن بنمایش گذاشته شد.
در خاتمه مناسب است با توجه به اینکه بیش از 80٪ این همایش در مرحله اجرا و مراحل علمی توسط دانشجویان اداره و مدیریت میگشت، از تلاش تمامی این دانشجویان تشکر شود و همچنین از همکاری مسئولین محترمی که زمینه را برای اجرای آن فراهم آوردهاند نیز تقدید و تشکر میگردد.
همایش «نیاز سنجی و بررسی موانع پژوهش»
همایش «نیاز سنجی و بررسی موانع پژوهش» همزمان با هفته پژوهش در دانشگاه مفید برگزار شد. در این همایش یک روزه اساتید و پژوهشگران علمی موانع پژوهش و راهکارها، نیازمندیهای پژوهش و ارتباط آن با صنعت را مورد بحث و بررسی قرار دادند.
در این همایش استاندار قم ضمن تاکید بر لزوم توسعه تحقیقات علمی گفت: تحقیقات و پژوهشهای علمی میتواند زمینه رشد و شکوفایی علمی و صنعتی را در جامعه ایجاد کند. «حمید طهایی» افزود: در گذشته فرصتهایی برای توسعه و فرایند مطالعات علمی ایجاد نشده و ا ین یکی از دغدغههای مهم دانشمندان بوده و امروز باید برای توسعه به پژوهش و تحقیقات بیشتر توجه شود. با کشورهای قدرتمند و صنعتی را خواهند داشت.
مهندس طهایی یادآور شد: کشور اسرائیل با حدود 6 میلیون نفر جمعیت در زمینه علمی توان رقابت با دنیای اسلام را دارید.
قائم مقام دانشگاه مفید قم ضمن تقدیر از دستاندرکاران برگزاری همایش گفت: برپایی چنین همایشهای علمی باعث ایجاد تعامل و انگیزه در بین پژوهشگران خواهد شد.
دکتر ناصر الهی افزود: در این همایش نقاط قوت و ضعف پژوهشگران شناسایی و ارتباط مؤثرتری در این همایش میزگردی با حضور مسؤولان و برخی اعضای هیئت علمی دانشگاهها برگزار شد که نتیجه بحث آنان بیتوجهی و اهمیت ندادن به تحقیقات و پژوهش در کشور ما را وابسته کرده است.
«دکتر ناصر قرباننیا» معاون پژوهش دانشگاه مفید قم در این میزگرد گفت: متأسفانه در کشور ما فرهنگ پژوهش به درستی ترویج نشده و عوام و خاص به پژوهش هیچ اهمیتی نمیدهند. وی اضافه کرد: تا زمانی که پژوهش و تحقیق در جامعه ما پشتوانه معنوی و مادی درست نکند ناقص میماند.
وی تصریح کرد: تا زمانی که فضای مناسبی برای تحقیق بوجود نیاید و بین مراکز تصمیم گیری و دانشگاه ها تعامل نباشد و به پژوهش مثل یک مساله شخصی نگاه میشود ما در این زمینه پیشرفت نمیکنیم. مدیر آموزش و پژوهش سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان قم، مدیریت مطلوب، تجارب خاص محقق، ویژگی فرایند تحقیق را از مهمترین عامل توسعه علمی در حوزه تحقیق ذکرکرد.
دکتر «حسن اخوان» افزود علم و اطلاعات امروز مهمترین عنصر و تکنولوژی برای رقابت با دنیای علمی جدیدلیست و تحقیق و پژوهش باعث ایجاد ارزش افزوده علمی میشود.
مدیر کل دفتر بهبود و راهکارهای استاندارد و آموزش و پرورش کشور افزود: عدم توجه به تحقیق و محقق، عدم مهارت و ابداع فکری، بیتوجهی به تحقیق و پژوهش در دانشگاه و مدارس و شیوه تدریس و ساعتهای تدریس، عدم نیازسنجیهای تحقیقی بین علم ما و دنیا شکاف انداخته است.
حنیفر تصریح کرد: در کشور ما محققان زیاد هستند ولی متأسفانه شناخته شده نمیباشد و به آنان اهمیت چندانی وارد نمیشود.
وی ادامه داد: برآورده ساختن نیازمندیهای تحقیق و پژوهش، تأمین و تجهیز، پژوهشگر با برنامههای کارآمد میتواند جواز علمی ما را برای رقابت با دنیا صادر کند.
وی نبود بانک محقق و نظارت کافی بر تحقیقات و پژوهش را از دیگر موانع رشد تحقیقات و پژوهشهیا علمی ذکر کرد.
حنیفر تصریح کرد: کتابخانههای علمی ما به علت بیتوجهی و عدم استفاده از تجارب تاریخی به گورستان پژوهش تبدیل شدهاند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به توان علمی بالای پژوهشگران ایرانی اشاره کرد و گفت: کشور ما در حیطه پژوهش و تحقیق مغزهای متفکری داد که دنیا مثل آهن ربا دنبال ربودن آنان میباشد.
حنیفر افزود: برای این مسأله پیچیده «فرار مغزها» راهحلهای پیچیدهای وجود دارد و تا ما این کار را نکنیم دیگران ما را میربایند.
وی ادامه داد: ما مدتها در زمینه علم و تحقیق در یک خواب طولانی میباشیم و باید این خواب را شکسته و از حالت خمودگی و جمود بیروت بیائیم